Trong số này, “cụ” lớn tuổi nhất, có giá trị nhất là cụ chè của ông Nguyễn Hữu Thư (thôn 5 Giếng Cốc, xã Hạ Bằng).
Từ lâu nay, người dân Giếng Cốc, xã Hạ Bằng (Thạch Thất, Hà Nội) vẫn có niềm tự hào riêng khi đây là vùng đất hiếm hoi “bảo tồn” được hàng chục “cụ chè” cổ với tuổi đời cả trăm năm. Trong số này, “cụ” lớn tuổi nhất, có giá trị nhất là cụ chè của ông Nguyễn Hữu Thư (thôn 5 Giếng Cốc, xã Hạ Bằng).
| Cụ chè 200 tuổi của gia đình ông Thư. |
Rót nước chè mời chúng tôi, ông Thư cho biết, những năm 60 – 70 của thế kỷ trước, hầu hết các gia đình ở Hạ Bằng đều trồng chè nên ngoài tên gọi Giếng Cốc, thôn còn có tên gọi khác là đồi chè hoặc đồi Cốc. Tuy nhiên do hiệu quả kinh tế không cao nên người dân đã chặt bỏ và khai phá trồng bưởi, mỗi nhà chỉ để lại 1 – 2 cây lấy lá uống nước.
Nhà ông Thư cũng chỉ còn 1 cây mà cả nhà hay gọi là “cụ chè”. Cụ chè là một trong những thế hệ chè đầu tiên của thôn Giếng Cốc, có tuổi đời lâu nhất mà đến nay, ông Thư cũng không rõ cụ chè có từ bao giờ. Ông chỉ nhớ, cụ chè có trước khi ông nội sinh ra, cách ngày nay khoảng 200 năm tuổi. Tính đến nay, cụ chè đã gắn bó với sáu đời nhà ông Thư và trở thành một phần không thể thiếu của gia đình.
Đến nay, cụ chè cao hơn nhà hai tầng với chiều cao 8 – 9 mét, dáng thẳng đứng; cành lá sum xuê; gốc thành cổ thụ, mốc rêu phong với đường kính 50 cm. Nhớ lại hồi mình còn bé, khi ấy các cụ trong làng hầu hết đều nghiện chè. Cậu bé Thư khi ấy chỉ mới 6, 7 tuổi, tập tành uống nước trà xanh. Một vị đắng ở khé họng mà ông chẳng thể quên, để đến bây giờ đi đâu không có lá chè xanh hãm nước giếng đá ong Giếng Cốc là ông lại nhớ, “ngày nào cũng phải uống 2 – 3 ấm” như lời ông nói.
| Mỗi lần hái lá chè, ông phải bắc thang lên mới hái được. |
Theo lời kể của ông Thư, lá cụ chè pha nước giếng đá ong không đâu sánh bằng. Khi chọn lá pha trà, phải chọn lá già, màu xanh đen, bẻ thử nghe thấy tiếng kêu tách là được. Nếu chọn lá chè non, nước sẽ đắng chát. Lá chè đem rửa sạch cho hết bụi bẩn, sâu và kiến, giúp cho nước chè không bị thiu. Hơn nữa, lá hái phải hãm ngay; tránh để lá héo, nước chè sẽ đỏ và uống không ngon.
Ông nhấn mạnh thêm, để nước dễ ngấm vào lá chè, mình phải vò dập lá rồi cho vào ấm tích theo tỷ lệ 1/3 ấm, đổ nước sôi 100 độ C, lắc cho nước ngấm đều vào chè rồi tráng một lượt cho đỡ ngái. Sau đó, đổ nước sôi và đậy nắp đợi chè ngấm. Để thưởng thức nước chè ngon, rót nước ra phải có màu vàng chanh, trong và thơm cũng phải hãm chè mất 3 tiếng rưỡi đến 4 tiếng.
Thể hiện là một người sành sỏi trong thưởng thức chè, ông nói rõ hơn: Lá chè chỉ được dùng một nước mới ngon, uống vào miệng cảm thấy chát nhưng uống xong đọng lại có vị ngòn ngọt và thanh mát ở đầu lưỡi. Ông bảo, uống nước chè chống ung thư, chắc thành mạch máu, giúp lưu thông khí huyết, nước chè xanh xúc miệng, chống sâu răng và viêm lợi, tăng cường sức khỏe nên gia đình ông đều có sức khỏe.
| Ông Thư nói về cách chọn lá chè để hãm nước. |
Bất giác, hướng ánh mắt đăm chiêu ra cây chè, ông Thư trầm ngâm nói: Đời các cụ để lại, nhiệm vụ của thế hệ ông và con cháu là trông nom, giữ gìn và chăm sóc để cây tiếp tục phát triển. Ông bảo, cây chè có sức sống dẻo dai, chịu đựng được thời tiết khắc nghiệt nên không cần bỏ nhiều công ra chăm sóc, chỉ cần phun nước tưới để giữ độ ẩm cho cây sinh trưởng tốt.
Tuy nhiên, bốn năm trước, nhà hàng xóm xây nhà nên ông chặt một nhánh chè đi, cứ thế mà nhánh ấy khô và chết. Nghĩ đến sự việc đau lòng ấy, ông lại ân hận vì đã chặt nó, làm nó đau, nó chết. Cũng chính bởi điều đó mà ông cũng nơm nớp một nỗi lo, một ngày cụ chè sẽ chẳng chống cự nổi với thời tiết ngày một khắc nghiệt. Như để vun vén cho thế hệ chè, ông đã trồng thêm hai cây chè con bên cạnh, như để đời đời kế tiếp, để con cháu biết đến cây chè cổ thụ cũng như cuộc sống của gia đình gắn bó với cây chè.
| Lá cụ chè 200 tuổi hãm nước giếng đá ong không đâu sánh bằng. |
Ông coi cụ chè như báu vật của gia đình, nâng niu và chăm sóc cây chè chu đáo. Ông bảo: Mình dùng tay bẻ thì cành nhánh cứ thế mà mọc, nhưng tuyệt đối không được chặt. Cây chè từ đời các cụ để lại, trải qua sáu thế hệ của gia đình, “đổi bằng vàng, bằng tiền tỷ cũng không bán”
Ông Thư cũng cho biết thêm, ngoài cụ chè của gia đình ông, trên địa bàn xã Hạ Bằng, có 25 – 30 cây chè cổ thụ như nhà ông Nguyễn Văn Lương, Phùng Văn Lộc. Tuy nhiên, cụ chè 200 tuổi được xếp vào hạng chè to và lâu đời nhất.
Đỗ Thùy Mỵ
Không có nhận xét nào: